Maj już za nami ale to w świecie przyrody czas najintensywniejszego życia, miłosnych zalotów i wychowywania pierwszych lęgów. To właśnie w tym wyjątkowym miesiącu, w urokliwych zakątkach polskiej prowincji – w okolicach miejscowości Grabowiec-Góra i Bereść (gmina Grabowiec) oraz Ostrówek (gmina Trzeszczany) – powstała niezwykła seria fotografii autorstwa Elżbiety Sosnowski. Obiektyw aparatu uchwycił fascynujących skrzydlatych mieszkańców tych ziem, tworząc barwny kalejdoskop lokalnej bioróżnorodności.
Co mówi o stanie naszego środowiska obecność tych konkretnych gatunków i dlaczego ten polonijny, pofalowany krajobraz jest dla nich tak idealnym domem?
Unikalny dom na pograniczu regionów
Obszar, na którym powstały zdjęcia, leży w sercu niezwykle ciekawych regionów fizjograficznych – Działów Grabowieckich oraz Kotliny Hrubieszowskiej. To teren wyjątkowy w skali kraju. Charakteryzuje się dynamiczną, pofalowaną rzeźbą terenu, głębokimi lessowymi wąwozami, mozaiką pól uprawnych, kwitnących w maju na żółto rzepaków, a także gęstymi zaroślami śródpolnymi, miedzami i tradycyjnymi sadami.
Taka różnorodność mikrosiedlisk (tzw. ekotonów, czyli stref przejściowych między dwoma ekosystemami) to klucz do bogactwa fauny. Nowoczesne, wielkoobszarowe rolnictwo w wielu miejscach Europy zniszczyło naturalne kryjówki ptaków. Tymczasem w okolicach Bereścia, Grabowca-Góry czy Ostrówka tradycyjny krajobraz rolniczy z pasami krzewów, dzikich róż, głogów i tradycyjnych wierzb wciąż tętni życiem.
Bohaterowie majowych kadrów – kto zamieszkuje lokalne ekosystemy?
Analizując majowe fotografie, możemy wyodrębnić kilka grup ptaków, z których każda pełni inną, kluczową rolę w tutejszym środowisku.
1. Miniaturowi drapieżcy i rzezimieszki z miedzy: Gąsiorek (Lanius collurio)
Najliczniej reprezentowanym gatunkiem w majowej sesji okazał się gąsiorek – fascynujący ptak z rodziny dzierzb. Na zdjęciach z drutów telegraficznych, siatek ogrodzeniowych oraz pośród kwitnącego rzepaku możemy podziwiać zarówno eleganckiego samca z czarną „maską zorro”, jak i skromniejszą, pokrytą „łuskami” samicę.
Obecność gąsiorka to doskonały certyfikat jakości dla tamtejszych siedlisk. Ptak ten do życia bezwzględnie potrzebuje gęstych, ciernistych krzewów (np. tarniny, głogu) do zakładania gniazd oraz otwartych przestrzeni (pól i łąk) do polowania. Co ciekawe, gąsiorki słyną z tworzenia „spiżarni” – nabijają upolowane duże chrząszcze, jaszczurki czy pasikoniki na kolce krzewów. Chronią w ten sposób okoliczne uprawy przed nadmiarem owadów.
2. Rzadkość z sadów i ogrodów: Dzięcioł białoszyi (Dendrocopos syriacus)
Kolejnym niezwykłym lokatorem uwiecznionym na pograniczu gmin Grabowiec i Trzeszczany jest dzięcioł białoszyi (zwany syryjskim). Na zdjęciach widzimy zarówno dorosłą samicę, jak i młodego osobnika z czerwoną czapeczką, puszystymi piórami i dziobem umazanym… sokiem z czereśni.
Gatunek ten jest bliskim i niezwykle trudnym do odróżnienia krewnym naszego dzięcioła dużego. W przeciwieństwie do niego dzięcioł białoszyi nie lubi jednak zwartych kompleksów leśnych. Wybiera krajobraz antropogeniczny: stare, tradycyjne sady owocowe, aleje drzew i ogrody blisko ludzkich zabudowań. Obecność młodego ptaka w czerwcu udowadnia, że w maju w dziupli jednego z lokalnych drzew z sukcesem zakończył się lęg. Ptaki te są wielkimi sprzymierzeńcami ogrodników – wiosną i latem oczyszczają drzewa z larw szkodliwych owadów, a wczesnym latem chętnie uzupełniają dietę dojrzałymi owocami.
3. Kolorowe klejnoty pól i łąk: Szczygieł, Pliszki i Kopciuszek
W obiektywie zagościły także mniejsze, niezwykle barwne ptaki wróblowe:
- Szczygieł zwyczajny (Carduelis carduelis): Jeden z najbarwniejszych polskich ptaków. Jego obecność w trawie przypomina, jak ważne w krajobrazie są ugory i pobocza dróg pełne ostów oraz łopianów, których nasiona stanowią główny przysmak tego gatunku.
- Pliszka żółta (Motacilla flava) i Pliszka siwa (Motacilla alba): Pierwsza, o oliwkowo-żółtym brzuszku, to typowa mieszkanka wilgotnych łąk i pól, biegająca sprawnie za owadami. Druga, czarno-biało-szara, uwieczniona została w trakcie radosnego, majowego śpiewu na dachu budynku – to z kolei klasyczny przykład gatunku, który doskonale odnalazł się w bezpośrednim sąsiedztwie człowieka.
- Mazurek (Passer montanus): Bliski kuzyn wróbla, z charakterystyczną czarną plamką na czysto białym policzku i czekoladową czapeczką. Mazurki w przeciwieństwie do wróbli domowych chętniej wybierają obrzeża wsi, sady i zakrzewienia śródpolne.
- Kopciuszek (Phoenicurus ochruros): Samiec o ciemnym, dymnym upierzeniu i jaskrawym, rdzawym ogonku. Choć pierwotnie był ptakiem górskim, dziś chętnie gnieździ się w zakamarkach ludzkich gospodarstw, pod strzechami czy w szczelinach murów.
4. Dostojny strażnik lokalnych wód: Łabędź niemy (Cygnus olor)
Serię zdjęć zamyka piękny portret łabędzia niemego, majestatycznie pływającego pośród przybrzeżnych trzcin. Krajobraz badanych gmin to nie tylko suche, lessowe wzgórza, ale też doliny rzeczne (jak choćby dolina rzeki Kalinówki czy Wożuczynki) oraz lokalne stawy. Czyste lustro wody z pasem szuwarów daje schronienie tym potężnym ptakom wodnym, które stanowią widowiskowe dopełnienie lokalnego krajobrazu.
Dlaczego musimy chronić te miejsca?
Majowe obserwacje fotograficzne z Grabowca-Góry, Bereścia i Ostrówka niosą za sobą ważny przekaz ekologiczny. Bogactwo gatunkowe ptaków drapieżnych (gąsiorek), dziuplaków (dzięcioł białoszyi), ptaków ziarnojadów (szczygieł) oraz wodnych (łabędź) świadczy o tym, że lokalne środowisko przyrodnicze zachowało swój unikalny, zrównoważony charakter.
Utrzymanie tej bioróżnorodności zależy w dużej mierze od nas. Pozostawianie śródpolnych zakrzaczeń, niekoszenie wszystkich rowów i miedz w okresie lęgowym, dbanie o czystość lokalnych wód oraz ochrona starych drzew dziuplastych to proste działania, dzięki którym okolice Grabowca wciąż będą mogły szczycić się mianem prawdziwego przyrodniczego raju.
Dzięki wspaniałej pasji fotograficznej możemy zatrzymać się na chwilę i dostrzec, że te globalnie cenne skarby natury żyją tuż obok nas, na wyciągnięcie ręki.