Ob\u00f3z zag\u0142ady w Sobiborze powsta\u0142 na prze\u0142omie kwietnia i maja 1942 r., jako drugi, po Be\u0142\u017ccu, o\u015brodek eksterminacji \u017byd\u00f3w w ramach \u201eAkcji Reinhardt\u201d. Decyzja o jego budowie zapad\u0142a prawdopodobnie pod koniec pa\u017adziernika 1941 r., w zwi\u0105zku z planowan\u0105 zag\u0142ad\u0105 \u017byd\u00f3w na terenie Generalnego Gubernatorstwa oraz deportacj\u0105 tysi\u0119cy \u017byd\u00f3w ze S\u0142owacji na teren dystryktu lubelskiego. Przygotowania do budowy rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 p\u00f3\u017an\u0105 jesieni\u0105 tego samego roku, ale zasadnicze prace budowlane przeprowadzono wiosn\u0105 1942 r. Ob\u00f3z wybudowano przy Stacji Kolejowej Sobib\u00f3r, w obr\u0119bie las\u00f3w, kt\u00f3re gwarantowa\u0142y odizolowanie tego miejsca od ewentualnych \u015bwiadk\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Bezpo\u015brednie po\u0142o\u017cenie obozu przy linii kolejowej Lublin-Che\u0142m-W\u0142odawa umo\u017cliwia\u0142o sprawne doprowadzanie transport\u00f3w. Na jego terenie, podzielonym pocz\u0105tkowo na trzy cz\u0119\u015bci, wybudowano baraki: dla obs\u0142ugi za\u0142ogi SS-ma\u0144skiej, stra\u017cnik\u00f3w z formacji SS-Wachmannschaften przeszkolonych w obozie w Trawnikach oraz dla wi\u0119\u017ani\u00f3w \u017cydowskich, kt\u00f3rzy obs\u0142ugiwali ob\u00f3z. Wybudowano tak\u017ce magazyny przeznaczone na mienie odbierane przywo\u017conym tu \u017bydom. W obozie III, ca\u0142kowicie odseparowanym od pozosta\u0142ej cz\u0119\u015bci kompleksu, stan\u0119\u0142a komora gazowa, w kt\u00f3rej, podobnie jak w Be\u0142\u017ccu, u\u015bmiercano ludzi za pomoc\u0105 tlenku w\u0119gla produkowanego przez silnik.
Ca\u0142o\u015bci\u0105 obozu zarz\u0105dza\u0142 komendant, kt\u00f3remu podlega\u0142a za\u0142oga z\u0142o\u017cona z funkcjonariuszy SS. Og\u00f3\u0142em przez ca\u0142y okres funkcjonowania obozu s\u0142u\u017cy\u0142o w nim 51 Niemc\u00f3w i Austriak\u00f3w oraz kompania wartownicza z\u0142o\u017cona ze 120-150 stra\u017cnik\u00f3w \u2013 by\u0142ych je\u0144c\u00f3w sowieckich. Obozem w Sobiborze zarz\u0105dza\u0142o trzech komendant\u00f3w. Za pierwszego z nich uwa\u017ca si\u0119 Richarda Thomall\u0119, kt\u00f3ry nadzorowa\u0142 prace budowlane. Drugim, od kwietnia do sierpnia 1942 r., by\u0142 Franz Stangl. Jego funkcj\u0119 przej\u0105\u0142 Franz Reichleitner, kt\u00f3ry kierowa\u0142 obozem a\u017c do jego likwidacji.
Pierwsze transporty do obozu zag\u0142ady w Sobiborze przyby\u0142y prawdopodobnie ju\u017c pod koniec marca albo na pocz\u0105tku kwietnia 1942 r. Od maja tego roku rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 systematyczny proces zag\u0142ady, kt\u00f3ry trwa\u0142 do ko\u0144ca czerwca. Do obozu przywo\u017cono w\u00f3wczas \u017byd\u00f3w z cz\u0119\u015bci dystryktu lubelskiego. Jednocze\u015bnie zacz\u0119to te\u017c kierowa\u0107 tutaj transporty z \u017bydami zagranicznymi z Austrii, Niemiec, Czech i S\u0142owacji.
Pierwsze komory gazowe wybudowane zosta\u0142y na wz\u00f3r tych funkcjonuj\u0105cych w obozie w Be\u0142\u017ccu. W drewnianym baraku z betonowym fundamentem zlokalizowano trzy pomieszczenia. Za komorami znajdowa\u0142a si\u0119 przybud\u00f3wka, w kt\u00f3rej zainstalowano silnik produkuj\u0105cy gaz. Komory po\u0142\u0105czone by\u0142y z silnikiem za pomoc\u0105 rur. Mi\u0119dzy czerwcem a wrze\u015bniem 1942 r. komory gazowe w Sobiborze zosta\u0142y ca\u0142kowicie przebudowane. Postawiono murowany budynek, w kt\u00f3rym ulokowano sze\u015b\u0107 pomieszcze\u0144. Wed\u0142ug zezna\u0144 jednego z by\u0142ych SS-man\u00f3w do kom\u00f3r mia\u0142y by\u0107 pod\u0142\u0105czone a\u017c dwa silniki pompuj\u0105ce gaz. U\u015bmiercanie trwa\u0142o oko\u0142o 20-30 minut. Kobietom przed wp\u0119dzeniem do kom\u00f3r gazowych obcinano w\u0142osy w specjalnym baraku mieszcz\u0105cym si\u0119 przy drodze, kt\u00f3r\u0105 prowadzono ludzi w kierunku kom\u00f3r. Przez SS-man\u00f3w by\u0142a ona nazwana \u201eHimmelfahrtstrasse\u201d [Droga do nieba].
Wyselekcjonowani wi\u0119\u017aniowie \u017cydowscy (600-700 m\u0119\u017cczyzn i kobiet) pracowali w obozie. Cz\u0119\u015b\u0107 z nich wykorzystywano przy grzebaniu cia\u0142 zamordowanych, inni segregowali mienie przywiezione przez ofiary, jeszcze inna grupa obs\u0142ugiwa\u0142a za\u0142og\u0119 SS-ma\u0144sk\u0105 i wartownicz\u0105. W\u015br\u00f3d wi\u0119\u017ani\u00f3w tych regularnie przeprowadzano selekcje, a miejsce zamordowanych zajmowa\u0142y osoby z przybywaj\u0105cych transport\u00f3w.
Ze wzgl\u0119du na prace remontowe prowadzone na linii kolejowej Lublin-Che\u0142m, latem 1942 r. do obozu przybywa\u0142y nieliczne transporty. Wiele z nich przywieziono furmankami, innych p\u0119dzono pieszo z pobliskich miejscowo\u015bci. Ponowna intensyfikacja transport\u00f3w kolejowych nast\u0105pi\u0142a we wrze\u015bniu. Przybywa\u0142y one w tym czasie przewa\u017cnie z cz\u0119\u015bci dystryktu lubelskiego. Razem z polskimi \u017bydami przywo\u017cono w\u00f3wczas \u017byd\u00f3w austriackich, czeskich, niemieckich i s\u0142owackich, kt\u00f3rych wcze\u015bniej osadzano w gettach tranzytowych na Lubelszczy\u017anie. Od pocz\u0105tku 1943 r., w zwi\u0105zku z zamkni\u0119ciem obozu zag\u0142ady w Be\u0142\u017ccu, do Sobiboru skierowano transporty z dystryktu Galicja i kilka z krakowskiego. W tym czasie deportowano tak\u017ce ostatnich \u017byd\u00f3w z niekt\u00f3rych miejscowo\u015bci w dystrykcie lubelskim. Mi\u0119dzy marcem a ko\u0144cem lipca do obozu przyby\u0142o 19 transport\u00f3w z Holandii, kt\u00f3rymi przywieziono ponad 34 000 \u017byd\u00f3w. W marcu do Sobiboru skierowano 4 transporty z Francji. Wczesn\u0105 jesieni\u0105 1943 r. do obozu przyby\u0142y ostatnie poci\u0105gi z deportowanymi z Wilna i Lidy, kt\u00f3re przed wojn\u0105 znajdowa\u0142y si\u0119 w granicach Polski, oraz z Mi\u0144ska na Bia\u0142orusi.
Pocz\u0105tkowo cia\u0142a zamordowanych sk\u0142adano w masowych grobach na terenie obozu III. P\u00f3\u017an\u0105 jesieni\u0105 1942 r. w Sobiborze rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 proces spalania cia\u0142, kt\u00f3ry trwa\u0142 do ko\u0144ca funkcjonowania obozu. Cia\u0142a palono na rusztach wybudowanych na bazie szyn kolejowych.
Przyjmuje si\u0119, \u017ce w obozie zag\u0142ady w Sobiborze zosta\u0142o zamordowanych oko\u0142o 170 000 \u017byd\u00f3w. W\u015br\u00f3d ofiar znalaz\u0142y si\u0119 te\u017c niewielkie grupy Rom\u00f3w. Ponad po\u0142ow\u0119 ofiar stanowili \u017bydzi polscy. Pozostali to obywatele r\u00f3\u017cnych pa\u0144stw europejskich okupowanych przez III Rzesz\u0119. Nazwiska ofiar z Europy Zachodniej by\u0142y rejestrowane na listach transportowych, nie prowadzono natomiast wykazu \u017byd\u00f3w z terenu Polski czy Bia\u0142orusi deportowanych do Sobiboru.
W lipcu 1943 r. Heinrich Himmler podj\u0105\u0142 decyzj\u0119 o przekszta\u0142ceniu obozu zag\u0142ady w Sobiborze w ob\u00f3z koncentracyjny. Do tego zadania skierowano cz\u0119\u015b\u0107 wi\u0119\u017ani\u00f3w Sobiboru i rozpocz\u0119to prace budowlane zwi\u0105zane z powstaniem obozu IV.
W lecie 1943 r. w\u015br\u00f3d wi\u0119\u017ani\u00f3w przebywaj\u0105cych w obozie zawi\u0105za\u0142a si\u0119 grupa planuj\u0105ca stawienie oporu w\u0142adzom obozu na wypadek jego likwidacji. Przygotowania do buntu nabra\u0142y tempa, kiedy z jednego z transport\u00f3w z Mi\u0144ska Niemcy wyselekcjonowali grup\u0119 \u017cydowskich je\u0144c\u00f3w sowieckich. Ich do\u015bwiadczenie wojskowe dawa\u0142o gwarancj\u0119 powodzenia zbrojnego zrywu. Powsta\u0142y w Sobiborze ruch oporu mia\u0142 dw\u00f3ch lider\u00f3w \u2013 Leona-Lejba Feldhendlera, kt\u00f3ry reprezentowa\u0142 tzw. starych wi\u0119\u017ani\u00f3w \u2013 przewa\u017cnie polskich \u017byd\u00f3w, oraz Aleksandra Peczerskiego stoj\u0105cego na czele grupy je\u0144c\u00f3w sowieckich.
14 pa\u017adziernika 1943 r. w obozie wybuch\u0142o powstanie. Po zabiciu kilku cz\u0142onk\u00f3w SS oraz stra\u017cnik\u00f3w licznej grupie wi\u0119\u017ani\u00f3w uda\u0142o si\u0119 uciec. Bunt nie obj\u0105\u0142 jedynie obozu III. Do ko\u0144ca wojny prze\u017cy\u0142o 46 os\u00f3b z tej grupy rebeliant\u00f3w oraz kilku uciekinier\u00f3w, kt\u00f3rzy zbiegli z Sobiboru w innych okoliczno\u015bciach.
Po powstaniu Niemcy postanowili zlikwidowa\u0107 ob\u00f3z. Wi\u0119\u017aniowie \u017cydowscy sprowadzeni z obozu zag\u0142ady w Treblince rozbierali baraki oraz komory gazowe. Po zdemontowaniu urz\u0105dze\u0144 obozowych grupa ta zosta\u0142a rozstrzelana na terenie obozu.<\/p>\n\n\n\n
\u017ar\u00f3d\u0142o: sobibor-memorial.eu<\/p>\n\n\n\n