{"id":1173,"date":"2022-04-15T10:25:03","date_gmt":"2022-04-15T08:25:03","guid":{"rendered":"https:\/\/zapomnianadolina.pl\/dolina\/?p=1173"},"modified":"2022-04-15T10:29:20","modified_gmt":"2022-04-15T08:29:20","slug":"sasiadka","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/zapomnianadolina.pl\/dolina\/sasiadka\/","title":{"rendered":"S\u0104SIADKA"},"content":{"rendered":"\n

S\u0104SIADKA<\/strong> to ma\u0142a wie\u015b le\u017c\u0105ca w okolicach Szczebrzeszyna i Radecznicy. Po\u0142o\u017cona jest na zachodnim skraju gminy Su\u0142\u00f3w, nad rzek\u0105 Gorajec, na pograniczu Roztocza. Z pozoru zwyk\u0142a miejscowo\u015b\u0107 posiada ca\u0142kiem interesuj\u0105c\u0105 histori\u0105. Warto przyjecha\u0107 na urlop w t\u0119 cz\u0119\u015b\u0107 Lubelszczyzny,<\/a> aby pozna\u0107 dok\u0142adnie jej dzieje. W tym miejscu mog\u0105 Pa\u0144stwo zapozna\u0107 si\u0119 z jej genez\u0105. Zaraz za ostatnimi domami wznosi si\u0119 grodzisko wczesno\u015bredniowieczne  \u2013  pozosta\u0142o\u015b\u0107 po jednym z Grod\u00f3w Czerwie\u0144skich. Grody te powstawa\u0142y w X i XI wieku i wchodzi\u0142y w sk\u0142ad pogranicza Polski i Rusi przy wa\u017cnych mi\u0119dzynarodowych szlakach komunikacyjnych. Posiada\u0142y one du\u017ce znaczenie gospodarcze i militarne.<\/p>\n\n\n\n

Dzi\u0119ki d\u0142ugoletnim badaniom archeologicznym gr\u00f3d w S\u0105siadce jest jednym z najdok\u0142adniej przebadanych grodzisk na Zamojszczy\u017anie. Badania rozpocz\u0119te w 1936 roku przez W. Antonowicza i Z. Warto\u0142owsk\u0105 z Instytutu Archeologii Uniwersytetu
Warszawskiego przerwano na okres II wojny \u015bwiatowej i wznowiono w latach 1946 \u2013 1957 przez Z. Warto\u0142owsk\u0105. Ka\u017cdy dzie\u0144 bada\u0144 przynosi\u0142 niezwyk\u0142e wyniki, kt\u00f3re pozwoli\u0142y, w oparciu o \u017ar\u00f3d\u0142a pisane, odtworzy\u0107 histori\u0119 grodu, ustali\u0107 jego rozplanowanie, funkcj\u0119 i ukaza\u0107 \u017cycie jego dawnych mieszka\u0144c\u00f3w.
Gr\u00f3d mia\u0142 trzy fazy istnienia. Zosta\u0142o to ustalone na podstawie bada\u0144 archeologicznych. Po przekopaniu jednego z wa\u0142\u00f3w stwierdzono bowiem, \u017ce fortyfikacje by\u0142y trzykrotnie wznoszone i trzy razy ulega\u0142y zniszczeniu.
Za\u0142o\u017cycielem grodu by\u0142 Jaros\u0142aw M\u0105dry  \u2013  ksi\u0105\u017ce Rusi, kt\u00f3ry dla obrony granicy Polski z Rusi\u0105, w miejscu starej IX-wiecznej osady w latach 1034-1039 wybudowa\u0142 gr\u00f3d Sutiejsk. Stosunki Polski z Rusi\u0105 w tym okresie by\u0142y wrogie a\u017c do roku 1039, kiedy to
Kazimierz Odnowiciel o\u017ceni\u0142 si\u0119 z siostr\u0105 Jaros\u0142awa M\u0105drego Dobrochn\u0105 rozpoczynaj\u0105c okres wzgl\u0119dnego pokoju. Gr\u00f3d zosta\u0142 zdobyty przez Boles\u0142awa \u015amia\u0142ego w 1069 roku podczas wyprawy kijowskiej i pozosta\u0142 ju\u017c pod w\u0142adz\u0105 kr\u00f3la polskiego.
W czasie wyprawy Boles\u0142awa \u015amia\u0142ego na Ru\u015b w 1069 roku gr\u00f3d zosta\u0142 zniszczony.  Boles\u0142aw \u015amia\u0142y odbudowuj\u0105c gr\u00f3d odbudowa\u0142 wa\u0142y i udoskonali\u0142 fortyfikacje.<\/p>\n\n\n\n

W wale znajdowa\u0142a si\u0119 brama wjazdowa do grodu centralnego, przy kt\u00f3rej zbudowano drewnian\u0105 wie\u017c\u0119.W czasie drugiej fazy Sutiejsk staje si\u0119 wa\u017cnym grodem nie tylko obronnym, ale i handlowym. Kupcy pod\u0105\u017caj\u0105cy z zachodu na Ru\u015b i z Rusi na zach\u00f3d zatrzymywali si\u0119 w Sutiejsku i tu dokonywali transakcji o czym \u015bwiadcz\u0105 mi\u0119dzy innymi znalezione przedmioty pochodzenia
ruskiego. Rozwijaj\u0105cy si\u0119 handel nadaje mu charakter miejski. Odt\u0105d nikt nie m\u00f3g\u0142 t\u0119dy przejecha\u0107 bez wiedzy i pozwolenia dru\u017cyny broni\u0105cej grodu. Wiele wzmianek z XI i XII wieku m\u00f3wi o zjazdach i uk\u0142adach polsko-ruskich zawieranych w\u0142a\u015bnie w Sutiejsku.
Mi\u0119dzy rokiem 1086 a 1097 Polacy oddali gr\u00f3d Rusinom. Wygnany z Ksi\u0119stwa W\u0142odzimierskiego ksi\u0105\u017ce Dawid Igorowicz wracaj\u0105c na Ru\u015b zaj\u0105\u0142 Sutiejsk wraz z Grodami Czerwie\u0144skimi. O pobycie Dawida Igorowicza w Sutiejsku \u015bwiadczy pi\u0119\u0107 o\u0142owianych piecz\u0119ci ksi\u0119cia, znalezionych podczas prac wykopaliskowych na grodzisku. Kr\u00f3lowie polscy byli stale zainteresowani Grodami Czerwie\u0144skimi i Sutiejskiem. Boles\u0142aw Krzywousty w 1121 roku po wyprawie interwencyjnej na Czerwie\u0144 i W\u0142odzimierz przy\u0142\u0105czy\u0142 ponownie Sutiejsk do Polski. Ten silny gr\u00f3d zosta\u0142 w\u00f3wczas zniszczony.
Odbudowano go ponownie, tym razem po raz ostatni. Dodatkowy wa\u0142 powsta\u0142 w\u0142a\u015bnie w tej to znaczy trzeciej fazie istnienia grodu. Boles\u0142aw Krzywousty wykorzysta\u0142 gr\u00f3d jako wojenn\u0105 baz\u0119 przeciw Rusinom.
Gr\u00f3d wraz z otoczeniem zajmowa\u0142 powierzchni\u0119 21 hektar\u00f3w. Racjonalne rozplanowanie, konstrukcja wa\u0142\u00f3w i po\u0142\u0105czenie z zewn\u0119trznym \u015bwiatem \u015bwiadczy o dobrej organizacji \u017cycia w grodzie.<\/p>\n\n\n\n

Wyodr\u0119bnione zosta\u0142y trzy cz\u0119\u015bci grodu \u2013 wewn\u0119trzna otoczona wa\u0142em tak zwany gr\u00f3dek o \u015brednicy oko\u0142o 20 metr\u00f3w, siedziba ksi\u0119cia, w cz\u0119\u015bci drugiej, o powierzchni 16 tys. m\u00b2 koncentrowa\u0142o si\u0119 \u017cycie gospodarcze, cz\u0119\u015b\u0107 trzecia opr\u00f3cz funkcji obronnej spe\u0142nia\u0142a r\u00f3wnie\u017c zadanie os\u0142aniania doj\u015bcia do grodu.
Na terenie grodu znaleziono wiele cennych dla nauki przedmiot\u00f3w \u015bwiadcz\u0105cych o zainteresowaniach, mo\u017cliwo\u015bciach i poziomie \u017cycia jego mieszka\u0144c\u00f3w. Nale\u017c\u0105 do nich: narz\u0119dzia do obr\u00f3bki drzewa, zdobione naczynia gliniane, elementy uzbrojenia, miecze,
ostrogi, fragmenty przedmiot\u00f3w codziennego u\u017cytku, naczy\u0144, bi\u017cuterii. Ludno\u015b\u0107 grodu zajmowa\u0142a si\u0119 rolnictwem, rybo\u0142\u00f3wstwem, my\u015blistwem, rzemios\u0142em. Wskazuj\u0105 na to odnalezione przedmioty. W jednej z chat znaleziono przedmioty,
kt\u00f3re pozwalaj\u0105 stwierdzi\u0107, \u017ce rozwija\u0142o si\u0119 tu tak\u017ce rzemios\u0142o jubilerskie. B\u0119d\u0105c w S\u0105siadce mo\u017cemy zobaczy\u0107 wspaniale zachowane wa\u0142y dochodz\u0105ce do 6 metr\u00f3w wysoko\u015bci. Do dzisiaj zosta\u0142y \u015blady trzech wa\u0142\u00f3w. Najmniejszy wa\u0142 wewn\u0119trzny,
ca\u0142kowicie zreszt\u0105 zachowany, o 132 metrach obwodu i dw\u00f3ch przerwach od p\u00f3\u0142nocno-wschodniej i po\u0142udniowo-zachodniej strony, ma kszta\u0142t prawie ko\u0142a. Wewn\u0105trz wa\u0142u, w p\u00f3\u0142nocnej cz\u0119\u015bci, znajduje si\u0119 owalne zag\u0142\u0119bienie o 22 metrach obwodu, zwane przez ludzi donic\u0105. Od po\u0142udniowo-wschodniej strony wa\u0142u wybiega drugi wa\u0142. Z wa\u0142u trzeciego pozosta\u0142y tylko dwa fragmenty. D\u0142u\u017csza, p\u00f3\u0142nocno-wschodnia cz\u0119\u015b\u0107 ci\u0105gnie si\u0119 156 metr\u00f3w malej\u0105c coraz bardziej, a\u017c wreszcie zupe\u0142nie opada.
Podczas wyprawy ksi\u0119cia w\u0142odzimierskiego Romana w 1205 roku przeciw ksi\u0105\u017c\u0119tom polskim gr\u00f3d Sutiejsk zosta\u0142 zniszczony. W\u00f3wczas grodu ju\u017c nie odbudowano.<\/p>\n\n\n\n

W 1217 roku Grody Czerwie\u0144skie wraz z Sutiejskiem zaj\u0105\u0142 ksi\u0105\u017ce Rusi Halicko, W\u0142odzimierskiej Daniel syn Romana. W 1241 roku Mongo\u0142owie pod dow\u00f3dztwem Batu\u2013Chana, wnuka s\u0142ynnego Czingis-Chana po opanowaniu Rusi, najechali na Polsk\u0119 niszcz\u0105c
niekt\u00f3re Grody Czerwie\u0144skie i Sutiejsk. Zmieni\u0142a si\u0119 granica polsko \u2013 ruska, przesuwaj\u0105c si\u0119 na wsch\u00f3d. Straci\u0142 znaczenie szlak
handlowy biegn\u0105cy przez Sutiejsk. Towary w\u0119drowa\u0142y teraz z Halicza przez Przemy\u015bl i Krak\u00f3w. Gr\u00f3d w Sutiejsku nie by\u0142 ju\u017c nikomu potrzebny tak jak przedtem. W por\u00f3wnaniu do innych grod\u00f3w Sutiejsk nie istnia\u0142 d\u0142ugo bo oko\u0142o 250 lat.<\/p>\n\n\n\n

Wie\u015b S\u0105siadka po odzyskaniu przez Kazimierza Wielkiego Grod\u00f3w Czerwie\u0144skich i innych ziem sta\u0142a si\u0119 w\u0142asno\u015bci\u0105 Dymitra z Goraja. Dymitr w ko\u0144cu XIV wieku podarowa\u0142 wie\u015b Smogorzewskim \u2013 Latyczy\u0144skim. W 1445 roku jej w\u0142a\u015bcicielami byli Bertold i Zygmunt Latyczy\u0144scy. W XVI wieku jej w\u0142a\u015bcicielami staj\u0105 si\u0119 Tarnowscy od kt\u00f3rych w 1530 roku kupuje j\u0105 Jan Sarnicki, burgrabia  turobi\u0144ski. W 1605 roku S\u0105siadk\u0119 kupuj\u0105 Zamojscy i w\u0142\u0105czaj\u0105 j\u0105 do d\u00f3br ordynacji. W XVIII wieku, w wyniku trzech zabor\u00f3w Polska znikn\u0119\u0142a z mapy Europy na 123 lata, podzielona mi\u0119dzy trzy pa\u0144stwa: Rosj\u0119, Prusy i Austri\u0119.
S\u0105siadka znalaz\u0142a si\u0119 pocz\u0105tkowo  w zaborze austriackim, p\u00f3\u017aniej wesz\u0142a w sk\u0142ad zaboru rosyjskiego, w kt\u00f3rym pozosta\u0142a a\u017c do odzyskania niepodleg\u0142o\u015bci w 1918 roku.
Takie by\u0142y dzieje Sutiejska\/S\u0105siadki    odtworzone na podstawie nielicznych wzmianek \u017ar\u00f3d\u0142owych, historii stosunk\u00f3w polsko  \u2013  ruskich i w  wyniku bada\u0144 archeologicznych.<\/p>\n\n\n\n

Autorka pracy:  Iwona ZWOLAK<\/strong><\/em> <\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

ZOBACZ TE\u017b: MPR Altana Sutiejsk<\/a><\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n